Wie een product ontwerpt, kan dat uiterlijk beschermen met het modelrecht. In Europa geldt dat een model bescherming krijgt als het nieuw is en een eigen karakter heeft. Dat eigen karakter wordt beoordeeld aan de hand van de centrale vraag of het model bij de zogenoemde geïnformeerde gebruiker een andere algemene indruk wekt dan alles wat er in de markt al bestond. Die geïnformeerde gebruiker is daarbij geen deskundige, maar ook geen doorsnee consument. Het gaat om een tussencategorie: iemand die het product en de markt kent en daardoor oog heeft voor verschillen in vormgeving.
De centrale vraag: wekt het dubbele LEGO-blok een andere algemene indruk?
In een recente uitspraak van het Gerecht van de Europese Unie stond precies die vraag centraal: wekt het ontwerp van een dubbel LEGO-blok een andere algemene indruk dan eerdere ontwerpen, bijvoorbeeld een enkel LEGO-blok? Die vraag speelde bij een ogenschijnlijk eenvoudige, maar juridisch interessante kwestie over LEGO-blokjes. LEGO beschikte over een geregistreerd EU-model voor een bouwblokje met twee noppen en een klem. De Chinese speelgoedfabrikant Guangdong Qman Toys Industry Co. Ltd verzocht om vernietiging van dat model. Volgens Qman bestond er al een ouder LEGO-blokje met één nop en een klem, en zou het nieuwere blokje daarvan onvoldoende afwijken. De algemene indruk zou gelijk zijn, waardoor het model geen eigen karakter heeft en dus niet geldig is.
Oordeel van het Gerecht: herhaling van een bestaand patroon
Het Gerecht ging daarin mee. Hoewel het bestreden blokje rechthoekig was en twee noppen had, en het oudere blokje vierkant was met één nop, oordeelde het Hof dat dit voor de geïnformeerde gebruiker geen andere algemene indruk opleverde. Twee noppen werden gezien als een herhaling van één nop, en twee vierkanten samen vormen nu eenmaal een rechthoek. In de woorden van het Gerecht werd het nieuwe blokje ervaren als een voortzetting van hetzelfde “patroon”. Ook verschillen aan de onderzijde van het blokje deden daar volgens het Hof niet aan af, omdat die bij normaal gebruik grotendeels uit het zicht verdwijnen.
De rechtsregel: opschaling of herhaling kan eigen karakter wegnemen
De rechtsregel die hieruit volgt, is streng. Als een ontwerp voornamelijk wordt gezien, althans gezien kan worden, als een opschaling of herhaling van bestaande elementen, kan het zijn eigen karakter verliezen, zelfs als er objectief bezien duidelijke verschillen zijn in vorm, afmetingen en proporties. Bij modulaire systemen, zoals bouwstenen, weegt bovendien zwaar dat veel vormelementen functioneel of technisch zijn, wat de beschermingsomvang in het modellenrecht verder beperkt.
Kritische kanttekeningen bij de uitspraak
De uitspraak wringt enigszins. Het modelrecht draait immers om de algemene indruk als geheel en niet om de vraag of een ontwerp kan worden herleid tot een bestaand “patroon”. Veel mensen – en waarschijnlijk juist de geïnformeerde gebruiker – zullen intuïtief zeggen dat een blokje met één nop een ander voorwerp is en een andere indruk geeft dan een blokje met twee noppen. En als je de redenering uit deze uitspraak doortrekt, is de vraag waar de grens dan ligt. Mag één ronde vorm zonder meer worden gelijkgesteld aan twee of drie herhaalde ronde vormen? En wat betekent dat voor voorwerpen die juist hun waarde ontlenen aan die herhaling?
Kwantitatieve versus visuele benadering in het modellenrecht
Met de opmerking dat de nieuwe LEGO-steen slechts een voortzetting van een bestaand patroon is, schuift het Gerecht dicht tegen een benadering aan die eerder kwantitatief dan visueel aandoet. Dat is opmerkelijk, omdat juist in het modelrecht geldt dat een andere algemene indruk niet betekent dat een ontwerp geen elementen van eerdere vormgeving mag bevatten. Niet alles hoeft (radicaal) anders te zijn, slechts de algemene indruk. Of deze uitspraak stand zal houden, is dan ook de vraag. Wordt ongetwijfeld vervolgd.
Gevolgen voor modelrechtelijke bescherming binnen productseries
In ieder geval lijkt uit deze uitspraak te volgen dat de lat voor modelrechtelijke bescherming hoger ligt voor ontwerpen die onderdeel uitmaken van een reeks soortgelijke producten. Herhaling kan dan tegen je werken. Wie bescherming zoekt, zal dus nadrukkelijk moeten inzetten op het visueel onderscheiden van varianten, zodat elk product binnen een serie daadwerkelijk een eigen algemene indruk wekt en voor modelrechtelijke bescherming in aanmerking komt.
Vragen over modellenrecht of een nietigheidsprocedure?
Loop je aan tegen een nietigheidsprocedure? Of heb je een vraag over het modellenrecht? Neem dan gerust contact op met Angela. Stuur een mail naar: melsen@rein.nl of bel: +316-15596465.
Gerecht van de Europese Unie 14 januari 2026, zaak T-628/24, LEGO A/S tegen EUIPO (met Guangdong Qman Toys Industry Co. Ltd als interveniënte).
Angela Melsen
Advocaat