Een bevriende DJ stelde onlangs de vraag: mag je zomaar een sample uit een bestaand nummer gebruiken in je eigen track of DJ-set?
Voor een nieuwe mixtape wilde hij enkele seconden uit een bestaand nummer verwerken in zijn eigen muziek. Een herkenbare situatie, want platforms als SoundCloud en YouTube staan vol met remixes, edits en mash-ups. Dat wekt al snel de indruk dat het gebruik van samples zonder meer is toegestaan.
Dat is echter niet het geval.
Het samplen van herkenbare fragmenten uit bestaande muziek levert juridisch meestal een auteursrechtinbreuk op. In deze blog leggen we uit hoe dat zit en wanneer er eventueel ruimte is voor uitzonderingen.
–
Het uitgangspunt: sampling is auteursrechtelijk beschermd gebruik
Wanneer je een sample gebruikt uit een bestaand nummer, maak je in beginsel een reproductie van een auteursrechtelijk beschermd werk. Daarvoor is toestemming nodig van de rechthebbende, zoals de maker of de producent.
Dat geldt ook als het fragment maar enkele seconden duurt. De lengte van de sample is niet doorslaggevend, maar de herkenbaarheid.
Kort gezegd:
- Gebruik je een herkenbare sample?
→ Dan is toestemming vereist. - Geen toestemming?
→ Dan is in beginsel sprake van auteursrechtinbreuk.
Het Kraftwerk-arrest: al jaren discussie over sampling
De vraag waar de grens ligt bij sampling speelt al decennia. Een bekend voorbeeld is het geschil rond Kraftwerk, dat teruggaat tot 1977.
In deze zaak ging het om het gebruik van een korte sample uit het nummer Metall auf Metall. De centrale vraag: levert het overnemen van zo’n fragment een inbreuk op of kan een beroep worden gedaan op een uitzondering binnen het auteursrecht?
Recent heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie opnieuw duidelijkheid gegeven, met name over de zogenoemde pastiche-uitzondering.
Pastiche: geen algemene remix-uitzondering
Volgens het Hof is een pastiche:
een creatie die verwijst naar een of meerdere bestaande werken, maar daar ook duidelijk van verschilt en een herkenbare artistieke dialoog aangaat.
Dat klinkt ruim, maar in de praktijk is de toepassing beperkt.
Belangrijk is dat de pastiche-uitzondering geen algemene vrijbrief is voor remixes of sampling. Het gaat om specifieke gevallen waarin een werk duidelijk een creatieve verwijzing vormt, en niet simpelweg om het hergebruiken van bestaande muziek.
Wanneer is sampling toegestaan?
Het juridisch kader voor sampling is in de basis vrij strikt. Dit kun je als volgt samenvatten:
1. Hoofdregel: toestemming vereist
Het gebruik van een herkenbare sample is een reproductie.
→ Toestemming van de rechthebbende is noodzakelijk.
2. Nieuw werk “heelt” de inbreuk niet
Het feit dat je een sample verwerkt in een nieuw, creatief werk, betekent niet dat de inbreuk vervalt.
3. Uitzonderingen
a. Onherkenbaar gebruik
Als een sample zodanig is bewerkt dat deze niet meer herkenbaar is, kan het buiten het reproductiebegrip vallen.
b. Pastiche-uitzondering
Alleen in specifieke gevallen waarin sprake is van een creatieve dialoog met het oorspronkelijke werk.
Let op: wat je online ziet, is niet per se toegestaan
Ook uit het feit dat er op platforms als SoundCloud en YouTube veel remixes en edits circuleren zonder licentie, kan niet worden afgeleid dat zij zijn toegestaan. Vaak worden zij gedoogd, terwijl rechthebbenden wel kunnen optreden zodra een track bereik/commerciële waarde krijgt.
Conclusie: regel toestemming vooraf
Sampling zonder toestemming brengt juridische risico’s met zich mee. Zeker wanneer een track wordt uitgebracht, verspreid of commercieel wordt geëxploiteerd.
De belangrijkste les: regel toestemming vooraf (bijvoorbeeld via een licentie), om claims achteraf te voorkomen.
Vragen over sampling of auteursrecht?
Werk je met samples in muziekproducties of DJ-sets en wil je weten wat wel en niet is toegestaan? Neem gerust contact op. Ik denk graag met je mee over de juridische mogelijkheden en risico’s.
Angela Melsen
Advocaat