Vaste aanneemsom, richtprijs of regie: wat bepaalt je eindrekening?

Als aannemer werk je hard om zo snel mogelijk het aanneemwerk op te leveren. Na weken of maanden zwoegen heeft de oplevering plaatsgevonden. De opdrachtgever was tevreden, totdat de eindafrekening binnenkwam. Ineens stelt hij dat er sprake was van een vaste prijs, terwijl jij een richtprijs had afgegeven. Of hij betwist de meerwerkfactuur omdat hij nooit akkoord is gegaan. Misschien beweert hij zelfs dat de extra werkzaamheden gewoon onder de oorspronkelijke opdracht vielen. Je staat met een openstaande factuur en een opdrachtgever die zich ineens een heel andere afspraak herinnert.

Dit is een situatie die veel aannemers herkennen. De vraag is: hoe sta je er juridisch voor?

Advocaat
dinsdag 17 november 2026
Bouwvakkers met veiligheidshelmen en reflecterende vesten op een bouwplaats met steigers en een betonwagen

Vaste aanneemsom, richtprijs of regie: waarom de prijsvorm belangrijk is

Zodra een opdrachtgever een factuur betwist, is de eerste vraag meestal: wat hebben partijen nu precies afgesproken? Die kwalificatie is belangrijk. Ze helpt bepalen hoe je mag afrekenen en welke regels gelden voor kostenoverschrijdingen en meerwerk.

In de praktijk zie je vooral drie prijsafspraken terug: een vaste aanneemsom, een richtprijs en werken op regiebasis. Die begrippen bepalen niet altijd het hele geschil, maar ze zijn wel vaak het beginpunt van de discussie. Soms kan één overeenkomst zelfs per onderdeel anders worden uitgelegd: voor het ene deel een vaste prijs, voor het andere deel een richtprijs.

Vaste aanneemsom: wanneer mag je meerwerk in rekening brengen?

Dit is de prijsafspraak die opdrachtgevers het liefst claimen zodra de rekening hoger uitvalt dan verwacht.

Bij een vaste aanneemsom spreek je vooraf een prijs af voor het werk. Voor werkzaamheden die onder die oorspronkelijke opdracht vallen, kun je dan in beginsel niet achteraf nacalculeren omdat het werk meer tijd of materiaal heeft gekost dan verwacht.

Meerwerk in rekening brengen kan wel, maar daar zit een belangrijke voorwaarde aan. Als de opdrachtgever iets toevoegt of wijzigt waardoor de prijs omhooggaat, moet je hem daar tijdig op wijzen. Waarschuw dus voordat je met die extra werkzaamheden begint, zodat de opdrachtgever nog een bewuste keuze kan maken en leg de waarschuwing, of beter nog het akkoord, vast. Alleen het feit dat het oorspronkelijke werk meer tijd of materiaal kost dan verwacht, maakt het nog geen meerwerk. Het gaat om een toevoeging of wijziging die de opdrachtgever wenst.

Kun je die waarschuwing niet bewijzen, dan wordt je vordering kwetsbaar. Niet ieder gebrek aan waarschuwing betekent automatisch dat je niets krijgt. Er is een uitzondering: had de opdrachtgever de noodzaak van de prijsverhoging uit zichzelf moeten begrijpen, dan is hij alsnog die kosten verschuldigd. De Hoge Raad heeft daarbij duidelijk gemaakt dat de opdrachtgever niet precies hoeft te hebben geweten hoe hoog de meerkosten zouden worden. Het gaat erom of hij had moeten begrijpen dát de wijziging tot een prijsverhoging zou leiden (ECLI:NL:HR:2022:989).

Maar reken daar niet te snel op. In de praktijk blijft de veiligste route: leg vooraf schriftelijk vast wat het extra werk is, dat dit tot meerkosten leidt en welke prijs of berekeningswijze daarbij hoort. Nog beter: vraag om een schriftelijk akkoord of handtekening vooraf.

Meerwerk bij consumenten: informatie over de prijs

Bij een particuliere opdrachtgever die als consument handelt, gelden bovendien extra informatieplichten. Je moet hem vóór de wijziging of uitbreiding duidelijk informeren over de totale prijs van het meerwerk. Kun je die prijs vooraf redelijkerwijs niet berekenen, dan moet je uitleggen hoe je de prijs berekent. Ook als de opdrachtgever zelf had moeten begrijpen dat er meerkosten zouden komen, kan het ontbreken van die prijsinformatie gevolgen hebben voor je vordering.

Richtprijs: wanneer mag je de grens van tien procent overschrijden?

Een richtprijs is geen vaste prijs, maar ook geen blanco cheque.

Bij een richtprijs geef je vooraf een indicatie van de kosten. De opdrachtgever is uiteindelijk een redelijke prijs verschuldigd. Daarbij tellen onder meer je gebruikelijke prijzen mee en de verwachtingen die je vooraf over de prijs hebt gewekt. Je kunt dus niet zonder meer alle werkelijk gemaakte kosten doorberekenen.

De wet beschermt de opdrachtgever daarbij tegen onverwachte overschrijdingen. Een richtprijs mag in beginsel niet met meer dan tien procent worden overschreden, tenzij je de opdrachtgever zo tijdig mogelijk hebt gewaarschuwd voor de waarschijnlijkheid van een verdere overschrijding. Die tien procent is geen standaardtoeslag: je moet het eindbedrag nog steeds kunnen onderbouwen.

Die waarschuwing heeft een doel: de opdrachtgever moet nog kunnen ingrijpen. Hij moet het werk kunnen beperken, versoberen of andere keuzes kunnen maken. Als aannemer moet je binnen redelijke grenzen aan zo’n beperking of vereenvoudiging meewerken.

Laat je die waarschuwing achterwege, dan kun je de overschrijding boven die tien procent in beginsel niet verhalen. Ook hier geldt dat de concrete afspraken en omstandigheden ertoe doen. Maar als aannemer wil je niet afhankelijk zijn van een discussie achteraf over wanneer en waarvoor je hebt gewaarschuwd. Een waarschuwing over meerwerk is bovendien niet hetzelfde als een waarschuwing dat de richtprijs voor het oorspronkelijke werk wordt overschreden.

Werken op regiebasis: uren, materialen en kosten onderbouwen

Bij regie breng je de bestede uren, materialen en bijkomende kosten in rekening volgens de afgesproken tarieven en opslagen. Dat kan goed werken, zeker bij werkzaamheden waarvan de omvang vooraf lastig te voorspellen is.

Maar regie vraagt discipline.

Een opdrachtgever die weigert te betalen, betwist vaak hetzelfde: het aantal gewerkte uren, de noodzaak van bepaalde werkzaamheden, de gebruikte materialen of de vraag of bepaalde kosten wel onder de opdracht vielen. Dan helpt het enorm als je administratie op orde is.

Heb je een duidelijke urenregistratie, gespecificeerde facturen, werkbonnen, e-mails, foto’s en bevestigingen van keuzes of wijzigingen? Dan sta je veel sterker. Is je administratie globaal of blijkt uit niets waarom bepaalde werkzaamheden zijn verricht, dan geef je de opdrachtgever ruimte om je factuur te betwisten.

Die administratie is niet alleen belangrijk als het geschil er al ligt. De opdrachtgever moet ook tijdens het werk inzicht krijgen in de kosten, zodat hij nog kan bijsturen.

Regieovereenkomst met een begroting: hoe wordt die uitgelegd?

Daar komt nog iets bij: als je in een regieovereenkomst toch werkt met een uitgebreide begroting, moet je goed opletten hoe die begroting wordt gepresenteerd. Een begroting kan bedoeld zijn als interne inschatting of grove indicatie, maar door de manier waarop je haar opstelt en gebruikt, kan zij juridisch zwaarder gaan wegen.

Betwiste eindafrekening: wat toetst de rechter?

Als het geschil eenmaal op tafel ligt, kijkt de rechter naar de inhoud van de afspraak. Wat staat er in de overeenkomst? Wat staat er in de begroting? Hoe hebben partijen daarna met elkaar gecommuniceerd? Hoe zijn wijzigingen besproken? Zijn er werkbonnen, e-mails of bevestigingen? En past de eindfactuur bij de manier waarop partijen het werk hebben ingericht? Ook het gedrag na het sluiten van de overeenkomst kan helpen om de oorspronkelijke afspraken uit te leggen.

Daarna komt de vraag welke regels bij welke werkzaamheden passen.

Bij alle prijsafspraken blijft het belangrijk om wijzigingen en extra opdrachten duidelijk vast te leggen. Werk je voor een consument, dan moet je ook letten op de informatie die je vooraf over de prijs geeft.

En soms loopt dit allemaal door elkaar. Eén project kan deels vaste prijs, deels richtprijs en deels regie zijn. Door de bomen is het bos dan niet meer te zien.

Advies bij een geschil over prijsafspraken en meerwerk

Sta je als aannemer in een geschil waarbij de opdrachtgever ineens een andere prijsafspraak claimt? Of wil je vooraf voorkomen dat je eindafrekening straks ter discussie staat?

Dan loont het om vroeg te kijken naar de overeenkomst, de begroting, de correspondentie en de manier waarop meerwerk is vastgelegd. Juist daar wordt bepaald hoe sterk je positie is. Uiteraard kan REIN hierin meedenken: wij kunnen adviseren over de overeenkomst, welke voorwaarden terug moeten komen en hoe de afspraken worden vastgelegd.

Heb je helaas al een geschil en wil je weten hoe je je vordering het beste onderbouwt, welke posten kansrijk zijn en welke stappen je nu het beste kunt zetten? Neem gerust contact op om jouw zaak te bespreken.

Ruben Wanschers

Advocaat